Historia języka polskiego
Język polski należy do grupy języków słowiańskich, wywodzącej się z prasłowiańszczyzny. Ma ponad tysiąc lat udokumentowanej historii — od pierwszych zapisanych zdań po polsku aż do współczesnej normy językowej kodyfikowanej przez Radę Języka Polskiego. To jeden z największych języków słowiańskich, którym posługuje się dziś blisko 50 milionów ludzi na całym świecie.
Początki — język staropolski (X–XVI w.)
Pierwsze zachowane zdanie w języku polskim pochodzi z Księgi henrykowskiej z 1270 roku: Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj — wypowiedziane przez czeskiego mnicha do swojej żony. Wcześniejsze dokumenty pisane były po łacinie, a polszczyzna funkcjonowała wyłącznie w mowie.
Okres staropolski to czas kształtowania się podstawowych struktur gramatycznych, zasad odmiany i słownictwa. Na język ogromny wpływ wywarło chrześcijaństwo i związana z nim łacina — setki wyrazów zostało zapożyczonych z łaciny lub staroczeskiego. Jednocześnie język rozwijał się regionalnie, tworząc dialekty mazowiecki, małopolski, wielkopolski i śląski.
Złoty wiek — język średniopolski (XVI–XVIII w.)
Renesans przyniósł rozkwit polskiego piśmiennictwa. Mikołaj Rej, Jan Kochanowski i Łukasz Górnicki pisali po polsku świadomie i z programowym zamysłem — chcieli dowieść, że język polski jest godny literatury wysokiej. Fraszki Kochanowskiego i Krótka rozprawa Reja to kamienie milowe polskiej literatury, ale i świadectwa kształtowania się normy językowej.
W tym czasie do polszczyzny zaczęły intensywnie wnikać zapożyczenia z języka włoskiego (przez dwór Bony Sforzy), tureckiego (przez kontakty wojenne) i niemieckiego (przez mieszczaństwo). Język stał się bogatszy, ale i bardziej zróżnicowany.
Epoka nowopolska (XIX–XX w.)
Zaborcy próbowali wykorzenić język polski — Prusacy i Rosjanie zakazywali polskiego w szkołach i urzędach. Paradoksalnie wzbudziło to wzmożoną dbałość o język jako symbol tożsamości narodowej. Polscy romantycy — Mickiewicz, Słowacki, Krasiński — pisali z emigracji, tworząc dzieła, które stały się fundamentem polskiej tożsamości kulturowej.
Odrodzenie państwowości w 1918 roku przyniosło potrzebę ujednolicenia języka. Powołano instytucje normalizujące ortografię i gramatykę. W 1918 roku wydano pierwszą urzędową ortografię polską obowiązującą w całym kraju.
Współczesna polszczyzna
Dziś językiem polskim posługuje się ok. 44 milionów mieszkańców Polski oraz kilka milionów Polonii na całym świecie. Język ewoluuje — przyjmuje anglicyzmy (komputer, smartfon, streaming), tworzy neologizmy i zmienia swoje normy. Rada Języka Polskiego czuwa nad kodyfikacją i rejestruje zmiany w użyciu języka.
Na Leksjo cytaty w grze Kto to powiedział? pochodzą od twórców z różnych epok — od renesansu po współczesność. To dobry sposób, by poznać, jak pisali i myśleli Polacy przez wieki.